Baile
Aoisghrúpaí
> 4 Bliain
Ainmneacha Gaeilge
Naíonraí
Ag úsáid Gaeilge le do pháistí
Ag tógáil páistí le Gaeilge taobh amuigh den Ghaeltacht
Ag Tógáil Páistí le Gaeilge sa Ghaeltacht
Tacaíocht, Seirbhísí agus Áiseanna
4 > 12 Bliain
Gaelscoileanna
Buntáistí Oideachais trí Ghaeilge
Coláistí Samhraidh
An Ghaelbhratach
Féilte
Tacaíocht, Seirbhísí agus Áiseanna
12 > 18 Bliain
Gaelcholáistí
Buntáistí Oideachais trí Ghaeilge
Coláistí Samhraidh
5 leid nuair atá tú ag dul chun na Gaeltachta
An Ghaelbhratach
Féilte
Ag úsáid d’ainm as Gaeilge
Tacaíocht, Seirbhísí agus Áiseanna
18 > 22 Bliain
Cumainn Ghaelacha & Aontais Mhac Léinn
Cúrsaí le Gaeilge ar an 3ú Leibhéal
Féilte
Tacaíocht, Seirbhísí agus Áiseanna
22+ Bliain
Gairmeacha le Gaeilge in Éirinn
Ag foghlaim na Gaeilge
Ranganna Gaeilge do Dhaoine Fásta
Glac Páirt sa Ghluaiseacht
Ciorcail Chomhrá | Caint & Comhrá
Féilte
Saoire sa Ghaeltacht
Tacaíocht, Seirbhísí agus Áiseanna
Ag labhairt Gaeilge le do gharpháistí
Pobal
Ciorcail Chomhrá | Caint & Comhrá
Sloinne
An Ghaeltacht
Grúpaí Pobail
Na Lárionaid Ghaeilge
Sloinne
Na Ceanneagraíochtaí
Féilte
Seachtain na Gaeilge le Energia
Imeachtaí Ardú Feasachta
Leabhair Ghaeilge
Podchraoltaí Gaeilge
An Chaint
Oifigigh Gaeilge i bhFeidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS)
7 dtreoir le bheith níos sábháilte ar líne
Foghlaim
Ag foghlaim na Gaeilge
Naíonraí
Gaelcholáistí
Gaelscoileanna
An Ghaeilge i Scoileanna Béarla
Foghlaim Gaeilge mar dhuine fásta
Téarmaíocht agus Gramadach ar líne
Ranganna
Seirbhísí Gaeilge do Scoileanna
Cearta
Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003
Cairt Eorpach do Theangacha Réigiúnacha & Mionlaigh
Straitéisí Gaeilge ó Thuaidh is ó Dheas
Seirbhísí ar fáil as Gaeilge
Glac Páirt sa Ghluaiseacht
Feachtasaíocht
Taighde Gaeilge
Ag úsáid Gaeilge le seirbhísí stáit
An Coimisinéir Teanga
6 fhorbairt teicneolaíoctha atá ó chainteoirí na Gaeilge
Fostaíocht
Gairmeacha le Gaeilge san Eoraip
Gairmeacha le Gaeilge in Éirinn
CV Samplach Gaeilge
Ag lorg poist leis an nGaeilge
Cé hiad na fostóirí Gaeilge is mó?
Comhairle agallaimh do phost le Gaeilge
Cúrsaí iarchéime Gaeilge do shaol an lae inniu
Cúrsaí bunchéime spéisiúla le Gaeilge
Folúntais
Físeáin: 'Do Ghairm le Gaeilge'
Leabhrán Ghairmeacha le Gaeilge
Nuacht
<a-href="https://nos.ie"-class="credit-nos"-target="-blank"-rel="noopener-noreferrer"></a>-comhtheanga-na-ngael:-eadar-ghaelg-iii

Comhtheanga na nGael: Eadar-Ghaelg III

Bhí iontas an domhain orm tar éis dom mo chuid smaointí ar ‘Eadar-Ghaelg’ a fhoilsiú.

Cuireadh dúspéis san ábhar, sa choincheap féin agus sna moltaí fiú. 

Iarracht is é Eadar-Ghaelg chun Gaeilge a chur os comhair foghlaimeoirí gur féidir leo a úsáid le Gaeilgeoir ar bith — canúint chomhchoiteann a dhéanfadh cúis in Albain, i Manainn agus in Éirinn.

‘Maidin mhath’

Conas a déarfá ‘maidin mhaith’ in Eadar-Ghaelg mar sin? 

Mhínigh mé cheana an fáth gur shocraigh mé ‘math’ a úsáid sa chanúint i dtólamh. Ach an focal ‘maidin’ – tá sé seo níos casta ná mar a shílfeá sa chéad dul síos. 

Amharcaimis ar cad atá againn sa trí chríoch fá láthair. 

GA – Madainn mhath, GÉ – Maidin mhaith, GM – Moghrey mie

Madainn atá in Albain, cé go bhfuil sé caol sa ghinideach áfach – maidne — agus go bhfuil maidinn ar fáil i ndeisceart na tíre. In Íle mar shampla, deirtear maidinn mhaith, agus mhaith fuaimnithe mar ‘vey’. Canúint ar leith is ea í Gaeilge Íle, dála an scéil, cé go raibh Gaeilge Chinn Tíre agus Árainn níos ‘Éireannaí’ arís. 

Maidin a bhí ann sa Ghaeilge Chlasaiceach.

Anois, ceapaim go dtuigfeadh gach Gael nach Manannach iad madainn gan stró ar bith. 

Mar sin féin, tá, nó bhí madjin ar fáil in Oileán Mhanann – agus tá mé ag déanamh go dtuigfeadh Manannach le Gaeilge mhaith acu an focal sin.  

Sílim gur fearr cloí le maidin mar sin, tá údarás na staire agus na tuisceana aige – seans nach mbeidh na hAlbanaigh róshásta – ach thuigfeadh siad. 

Mar a dúirt, tá math v maith pléite agam cheana. An t-aon rud a mholfainn ná an ‘mh’ a rá mar /β/ nó /v/, thuigfí níos éasca /v/ná /w/, creidim, agus luíonn sé leis an fhuaimniú stairiúil chomh maith. 

Feascar math 

GA – Feasgar math, GÉ – Trathnóna maith, GM — Fastyr mie

Ciallaíonn ‘coineascar’ (dusk nó ‘wilight i nGaeilge na linne seo – ach in Oirthear Uladh, tráthnóna nó oíche ba chiall leis. 

Ach tá feascar féin i bhfoclóir Uí Dhónaill — cé nár chuala mé féin sa chaint riamh é. 

Maidir le good evening mar sin, sílim gur léir gur feascar math a bheadh agam.

Sílim go léiríonn an litriú ‘feascar’ fuaimniú an chosain láir níos fearr ná feasgar na hAlban.

Ach sílim, ar nós na Gàidhlig, agus na Gaeilge Clasaicí, gur cheart na gutaí ‘ea’ a fhuaimniú mar /e/- roimh t, d, agus s ar a laghad. 

Glacaim go mbeadh ‘feascar math’ deacair go leor do Mhanannaigh a thuiscint – admhaím nár bhain mé triall as go fóill áfach – ach sa chás seo, ní dóigh liom go bhfuil neart againn air. 

Oidhche mhath

GA – Oidhche mhath, GÉ – Oíche mhaith, GM – Oie vie

In Albain (agus in Oirthear Uladh) deirtear agus dúradh ‘oidhche’ mar a bheadh ‘aoiche’ ann – is é le sin le rá ‘ao’ mar a bhíodh sa teanga chlasaiceach – rud éigin cosúil le ‘oo’ an Bhéarla. 

Tá go maith, ach creidim gur fearr é a rá mar ‘oíche’. Mar sin féin, maidir leis an litriú – is éasca cloí le hoidhche, an litriú clasaiceach i ndeireadh na dála. 

Fáilte roimh cheartú agus easaontas.


Is féidir an dá alt eile sa tsraith seo le Ciarán Dunbar a léamh anseo: 

Idir-Ghaeilge

 

‘Cionnus tá tú?’ – comhtheanga na mórGhaeltachta

Níos mó

Cláraigh do nuachtlitir PEIG

  • Conradh na Gaeilge
  • Foras na Gaeilge