Baile
Aoisghrúpaí
> 4 Bliain
Ainmneacha Gaeilge
Naíonraí
Ag úsáid Gaeilge le do pháistí
Ag tógáil páistí le Gaeilge taobh amuigh den Ghaeltacht
Ag Tógáil Páistí le Gaeilge sa Ghaeltacht
Tacaíocht, Seirbhísí agus Áiseanna
4 > 12 Bliain
Gaelscoileanna
Buntáistí Oideachais trí Ghaeilge
Coláistí Samhraidh
An Ghaelbhratach
Féilte
Tacaíocht, Seirbhísí agus Áiseanna
12 > 18 Bliain
Gaelcholáistí
Buntáistí Oideachais trí Ghaeilge
Coláistí Samhraidh
5 leid nuair atá tú ag dul chun na Gaeltachta
An Ghaelbhratach
Féilte
Ag úsáid d’ainm as Gaeilge
Tacaíocht, Seirbhísí agus Áiseanna
18 > 22 Bliain
Cumainn Ghaelacha & Aontais Mhac Léinn
Cúrsaí le Gaeilge ar an 3ú Leibhéal
Féilte
Tacaíocht, Seirbhísí agus Áiseanna
22+ Bliain
Gairmeacha le Gaeilge in Éirinn
Ag foghlaim na Gaeilge
Ranganna Gaeilge do Dhaoine Fásta
Glac Páirt sa Ghluaiseacht
Ciorcail Chomhrá | Caint & Comhrá
Féilte
Saoire sa Ghaeltacht
Tacaíocht, Seirbhísí agus Áiseanna
Ag labhairt Gaeilge le do gharpháistí
Pobal
Ciorcail Chomhrá | Caint & Comhrá
Sloinne
An Ghaeltacht
Grúpaí Pobail
Na Lárionaid Ghaeilge
Sloinne
Na Ceanneagraíochtaí
Féilte
Seachtain na Gaeilge le Energia
Imeachtaí Ardú Feasachta
Leabhair Ghaeilge
Podchraoltaí Gaeilge
An Chaint
Oifigigh Gaeilge i bhFeidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS)
7 dtreoir le bheith níos sábháilte ar líne
Foghlaim
Ag foghlaim na Gaeilge
Naíonraí
Gaelcholáistí
Gaelscoileanna
An Ghaeilge i Scoileanna Béarla
Foghlaim Gaeilge mar dhuine fásta
Téarmaíocht agus Gramadach ar líne
Ranganna
Seirbhísí Gaeilge do Scoileanna
Cearta
Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003
Cairt Eorpach do Theangacha Réigiúnacha & Mionlaigh
Straitéisí Gaeilge ó Thuaidh is ó Dheas
Seirbhísí ar fáil as Gaeilge
Glac Páirt sa Ghluaiseacht
Feachtasaíocht
Taighde Gaeilge
Ag úsáid Gaeilge le seirbhísí stáit
An Coimisinéir Teanga
6 fhorbairt teicneolaíoctha atá ó chainteoirí na Gaeilge
Fostaíocht
Gairmeacha le Gaeilge san Eoraip
Gairmeacha le Gaeilge in Éirinn
CV Samplach Gaeilge
Ag lorg poist leis an nGaeilge
Cé hiad na fostóirí Gaeilge is mó?
Comhairle agallaimh do phost le Gaeilge
Cúrsaí iarchéime Gaeilge do shaol an lae inniu
Cúrsaí bunchéime spéisiúla le Gaeilge
Folúntais
Físeáin: 'Do Ghairm le Gaeilge'
Leabhrán Ghairmeacha le Gaeilge
Nuacht
  • Baile
  • Náisiúnta
  • Is gá féachaint arís ar an gceist faoin nGaeilge sa Daonáireamh
<a-href="https://tuairisc.ie"-class="credit-tuairisc"-target="-blank"-rel="noopener-noreferrer"></a>-is-ga-feachaint-aris-ar-an-gceist-faoin-ngaeilge-sa-daonaireamh

Is gá féachaint arís ar an gceist faoin nGaeilge sa Daonáireamh

Maidir le ceist nua faoin nGaeilge atá le bheith i nDaonáireamh 2021, tá amhras orm faoin bplean a raibh eolas faoi ar Tuairisc.ie ar an 10 Iúil 2019. Tá ráite gurb í an cheist faoi líofacht ón Suirbhé Píolótach a chuirfear isteach.

Ceist thrípháirteach a bheadh sa cheist faoin nGaeilge dá réir sin, agus í léirithe ar leataobh anseo.

Níl aon deacracht agam leis an gcéad mhír den cheist – An bhfuil Gaeilge labhartha agat? Tá leagan di ann ón mbliain 1996.

Maidir leis an dara mír, cuireadh isteach ceist faoi mhinicíocht úsáide sa bhliain 1996, agus ba cheist dhoiléir í a raibh deacrachtaí comhréire agus struchtúir ag baint léi. Rinneadh na deacrachtaí sin níos measa fós nuair a tugadh isteach idirdhealú maidir le húsáid laistigh nó lasmuigh den chóras oideachais sa bhliain 2006. Baineann deacrachtaí tromchúiseacha leis an bhfoclaíocht, go háirithe nuair nach ann do nótaí míniúcháin. Tá srianta ann maidir le cé acu de na boscaí ar ceadmhach iad a mharcáil i dteannta a chéile, ach ní thugtar aon mhíniú air sin. Conas a d’fhéadfadh daoine fios a bheith acu go bhféadfaidís catagóir úsáide 1 (‘Go laethúil, sa chóras oideachais’) a mharcáil i dteannta aon cheann eile de na catagóirí úsáide, ach nach raibh an riail chéanna i bhfeidhm má mharcáil siad catagóir úsáide 2?

An raibh sé loighciúil ‘Go seachtainiúil’ nó ‘Ní chomh minic sin’ nó ‘Ní labhraíonn riamh í’, iad sin gan tréithriú, a mharcáil, má bhí ‘Go laethúil, sa chóras oideachais’ marcáilte cheana mar fhreagra ar an gceist shonrach ‘Má ‘Tá’, an labhraíonn tú Gaeilge?’. Conas is féidir le duine a rá go labhraíonn siad Gaeilge go laethúil sa chóras oideachais, agus ag an am céanna a rá nach labhraíonn siad riamh í?

Mholfainn féin go mbainfí an mhír sin amach as an Daonáireamh ar fad, agus bheadh moltaí agam maidir le ceisteanna le cur ina háit: ní de dheasca na ndeacrachtaí leis an bhfoclaíocht amháin, ach freisin de bhrí go mbaintear úsáid as torthaí roghnaithe ar an gceist chun pobal na Gaeilge a imeallú.

Má tá an Phríomh-Oifig Staidrimh meáite ar an gceist seo i bhformáid den chineál céanna a choinneáil, tá sé riachtanach ar a laghad go ndéanfaí í a leasú ar mhaithe lena soiléiriú. Cé gur deacair leasú chun feabhais a dhéanamh ar cheist a bhí dréachtaithe chomh dona sin ó thús, tá roinnt roghanna ar fáil: is féidir an coinníoll “lasmuigh den chóras oideachais” a chur le roghanna 3, 4, agus 5, nó, níos fearr fós, na freagraí a rangú faoin dá chatagóir a bhaineann le hoideachas, mar atá léirithe anseo agam.

Is gá freisin an fhoclaíocht ‘Má ‘Tá’, an labhraíonn tú Gaeilge?’ a leasú.

Chuirfeadh an mhír nua, an tríú mír, ar féinmheasúnú é ar leibhéal cumais labhartha Gaeilge an duine aonair, eolas tábhachtach teangeolaíoch breise ar fáil. Ach tá sé riachtanach go ndéanfaí an neamhréir idir na leaganacha Gaeilge agus Béarla sna freagraí a cheartú: ní hionann a rá go labhraíonn tú an Ghaeilge ‘not well’, agus a rá go labhraíonn tú ‘ar éigean’ í.

Tá am ann fós chun mionleasuithe a dhéanamh ar an gceistneoir do Dhaonáireamh 2021. Níor fhógair an Phríomh-Oifig Staidrimh na ceisteanna go poiblí fós, cé gur léir gur tugadh eolas ar leith do Tuairisc.ie. Agus má d’aontaigh an Rialtas le leaganacha lochtacha, tá tuairim agam go mbeadh sé sásta aontú le leaganacha leasaithe, dá mba ghá.

– Ghníomhaigh an Dr Ó Laighin mar Ionadaí thar ceann na hÉireann sa Chlár Suirbhéireachta Sóisialta Idirnáisiúnta, agus bhí sé ina bhall de ghrúpaí a dhear suirbhéanna áirithe ar a shon

Níos mó

Pádraig B Ó Laighin

Cláraigh do nuachtlitir PEIG

  • Conradh na Gaeilge
  • Foras na Gaeilge