Home
FAQ's
Age Groups
Age Group > 4
Irish Names
Playgroups
Using Irish with your Children
Raising Children with Irish Outside the Gaeltacht
Raising Children through Irish in the Gaeltacht
Support, Services & Facilities
Age Group 4 > 12
All-Irish Primary Schools
Benefits of All-Irish Education
Summer Colleges
The Gaelbhratach
Festivals
Support, Services & Facilities
Benefits of All-Irish Education
Age Group 12 > 18
All-Irish Secondary Schools
Benefits of All-Irish Education
Summer Colleges
The Gaelbhratach
Festivals
Using Your Irish Name
Benefits of All-Irish Education
Support, Services & Facilities
Age Group 18 > 22
Irish Societies & Student Unions
Learn Irish: 18-22 year olds
Irish Third Level Courses
Festivals
Support, Services & Facilities
Age Group 22+
Careers With Irish
Classes for Adults
Get Involved
Conversation Circles
Festivals
Support, Services & Facilities
Speaking to Your Grandchildren
Community
Conversation Circles
The Gaeltacht
Community Groups
Irish Language Centres
Sloinne
5 Tips
Organisations
Festivals
Seachtain na Gaeilge
Awareness Events
Irish Language Books
Learn
Learn Irish
Playgroups
All-Irish Secondary Schools
All-Irish Primary Schools
Irish in English Speaking Schools
Irish Classes for Adults
Irish Classes
Irish Services for Schools
Benefits
Rights
The Official Languages ‚Äč‚ÄčAct 2003
The European Charter for Minority Languages
The 20 Year Strategy in the North
Services Available in Irish
Get Involved with Conradh na Gaeilge
Campaigns
Research and Submissions
Using Irish State Services
Irish Language Commissioner
Working With Irish
Irish language jobs (Europe)
Irish language jobs (Ireland)
Jobs
Irish Language Careers Booklet
Jobs

An Breatimeacht agus an Ghaeilge

Ciarán Mac Giolla Bhéin

√ďn l√° a f√≥gra√≠odh tortha√≠ an reifrinn i m√≠ an Mheithimh 2016, t√° impleachta√≠ tromch√ļiseacha an Bhreatimeachta √° gc√≠oradh go mionsonrach ag polaiteoir√≠ agus saineolaithe, meithleacha machnaimh agus an lucht acad√ļil. In √Čirinn, d‚Äôfh√©adf√° a r√° gur th√°inig ‚ÄėEarn√°il Breatimeachta‚Äô chun tosaigh sa tsocha√≠ shibhialta agus pholaiti√ļil at√° d√≠rithe le tr√≠ bliana anuas ar chiall a bhaint as an ch√≠or thuathail a d‚Äôeascair as.

Anseo, t√° go leor airde d√≠rithe ar cheist na teorann agus sin ag √©ir√≠ n√≠os crua, n√≥ teorainn i Muir √Čireann, na himpleachta√≠ a bhaineann leo sin agus conas is f√©idir sin a bhainisti√ļ. T√° gn√© dhiosp√≥iteach leis an phl√© sin faoi l√°thair le teacht i r√©im Boris Johnston agus an fh√©idearthacht fh√≠orbhaolach go mbeidh Breatimeacht gan mhargadh ann. Mar sin f√©in, mar a mh√≠nigh Daniel Holder √≥n CAJ ar an su√≠omh seo, lasmuigh den cheist √°irithe sin, t√° go leor amhrais agus buairimh ann fosta i dtaobh impleachta√≠ an Bhreatimeachta do theidl√≠ochta√≠ teorann i measc gr√ļpa√≠ √©ags√ļla daoine at√° ag cur f√ļthu anseo, maidir lena gcearta agus a st√°das saor√°nachta.

Is beag aird, i gcompar√°id leis an mh√©id thuas, at√° d√≠rithe ar a gciall√≥dh s√© seo do phobal na Gaeilge, thuaidh agus theas. T√° go leor againn, dar nd√≥igh, d√≠rithe ar chearta a bhaint amach go ‚Äėd√ļchasach‚Äô tr√≠ Acht na Gaeilge. N√≠l s√© seo go hioml√°n scartha √≥ na m√≥r-cheisteanna polaiti√ļla a nocht an Breatimeacht.

Mar is l√©ir don dall, t√° an Ghaeilge √° labhairt fud fad na t√≠re. T√° pobal na Gaeilge beo i ngr√©as√°in, ar bhonn s√≥isialta agus gairmi√ļil a dh√©anann neamhaird ar an teorainn. T√° cur chuige ioml√°n √©ags√ļil, √°fach, maidir leis an d√≥igh a mb√≠onn an d√° dhl√≠nse ag pl√© leis an Ghaeilge. √ď thuaidh, n√≠l aon st√°das dleathach ag an Ghaeilge agus d√©antar neamhaird ar na coimitmint√≠ a eascra√≠onn √≥ na conartha√≠ idirn√°isi√ļnta a dhaingnigh Rialtas na Breataine (i s√ļile Chomhairle na hEorpa agus na N√°isi√ļn Aontaithe). √ď dheas (in ainneoin na ndeacrachta√≠ m√≥ra i dtaobh staid reatha na Gaeilge) t√° st√°das na Gaeilge daingnithe sa bhunreacht, cuireadh Acht na dTeangacha Oifigi√ļla 2003 i bhfeidhm agus t√°imid leath bealaigh fr√≠d an Strait√©is 20 Bliain don Ghaeilge.

C√©n tionchar, mar sin, a bheidh ag an Bhreatimeacht air seo ar fad? An √©ireoidh ruda√≠ n√≠os measa n√≥ n√≠os fearr do Ghaeil √≥ thuaidh? Mar at√° luaite thuas, t√° an Ghaeilge ‚Äėaitheanta‚Äô faoin Chairt Eorpach um Theangacha R√©igi√ļnacha agus Mionlaigh agus an Creat-Choinbhinsi√ļn do Mhionlaigh N√°isi√ļnta. As siocair gur conartha√≠ de chuid Chomhairle na hEorpa at√° i gceist, beidh siad f√≥s ann tar √©is an Bhreatimeachta. T√° ceangal ar an Aontas Eorpach, tr√≠ Chonradh Liosp√≥in agus Cairt na gCearta Bun√ļsacha, i dtaobh meas agus taca√≠ocht a thabhairt d‚Äô√©ags√ļlacht chult√ļrtha agus teanga agus chun cosc a chur ar leatrom ar bhonn teanga.

Mar oile√°n ar imeall na hEorpa, th√≥g s√© beag√°n n√≠os m√≥ ama orainn a bheith p√°irteach len√°r bp√°irtn√©ir√≠ san Eoraip sa tsocha√≠ shibhialta ar cheisteanna ina bhfuil suim againn araon. Le himeacht ama, d‚Äôathraigh sin agus le d√©ana√≠, mar shampla, t√° Conradh na Gaeilge ag obair fr√≠d an l√≠onra ELEN, le hEagra√≠ochta√≠ Neamhrialtasacha eile fud fad na hEorpa a bh√≠onn ag pl√© le teangacha mionlaigh, le haitheantas a bhaint amach maidir le cearta teangacha mionlaigh laistigh den Aontas Eorpach. San √°ireamh leis seo, t√° obair lean√ļnach ar bun le Treoir √≥n AE maidir le teangacha mionlaigh na hEorpa a sh√°bh√°il. D√° n-√©ireodh leis an Bhreatimeacht, √°fach, n√≠ bheadh aon st√°das aige seo √≥ thuaidh.

Go t√°bhachtach, t√° n√≠os m√≥ tuisceana ar mh√≥r-roinn na hEorpa faoin ilteangachas. T√° tromlach de shaor√°naigh na hEorpa d√°theangach n√≥ ilteangach agus t√° an Bhreatain √©ags√ļil, go pointe, mar mhionlach san Eoraip, sa mh√©id is go bhfuil s√≠ beagnach go huile is go hioml√°n aonteangach. T√° s√© seo le feice√°il, dar nd√≥igh, sa bhealach a dt√©ann siad i ngleic le haon phl√© maidir le cearta teanga. T√° s√© doiligh ag daoine aonteangacha, go h√°irithe m√°s teanga dhomhanda uilechumhachtach √≠, an luach a bhaineann le teangacha eile a thuigbhe√°il, cuma c√© acu teangacha mionlaigh iad n√≥ teangacha m√≥ra eile na hEorpa. Caithfidh muid uilig √°r sp√°sanna agus l√≠onra√≠ s√≥isialta f√©in a chruth√ļ faoi sc√°th ‚Äėdheacht√≥ireacht an aonteangaigh‚Äô, mar a chuireann an gn√≠omha√≠ teanga Bascaise, Paul Bilbao, s√≠os air.

Ar an leibh√©al polaiti√ļil iar-Bhreatimeachta, beidh n√≠os l√ļ tuisceana ar√≠s ann maidir le t√°bhacht na dteangacha d√ļchais agus mionlaigh a chosaint agus a chaomhn√ļ; teangacha a mhair in ainneoin na n-uaf√°s ba mheasa a d‚Äôfhulaing siad leis na cianta. F√°gfaidh an Breatimeacht muid faoi thoil rialtais n√°r l√©irigh aon suim n√≥ meas do phobal na Gaeilge. Theip orthu a gcoimitmint√≠ f√©in √≥ Chomhaont√ļ Chill R√≠mhinn a chur i bhfeidhm, mar sin, is beag d√≥chais a bheadh ann go mbeadh siad go tobann agus go fonnmhar ag tabhairt faoi na coimitmint√≠ idirn√°isi√ļnta a chur i bhfeidhm ‚Äď go h√°irithe san atmaisf√©ar polaiti√ļil a chruthaigh an Breatimeacht. √Ā bhr√ļ chun cinn mar a bh√≠ s√© ag feals√ļnacht fhrithghn√≠omhach na h√©ite deise, gearrann an Breatimeacht muid √≥n aontas polaiti√ļil d√≠reach ag an am nuair a thosaigh an t-aontas c√©anna sin ag glacadh c√©imeanna agus beartais for√°sacha i dtreo teangacha mionlaigh a chosaint. Chothaigh an tAontas Eorpach imeascadh fosta a thug sampla√≠ agus eiseaml√°ir√≠ d√ļinn den chleachtas is fearr maidir le cosaint agus forbairt teanga.

Is de thoradh na gcaidreamh a chotha√≠tear le p√°irtn√©ir√≠ eile ar fud na hEorpa gur thosaigh n√≠os m√≥ gr√ļpa√≠ Gaeilge ag tarraingt ar shruthanna maoinithe an Aontais Eorpaigh. I dtr√©imhse ina bhfuil tionscadail phobail faoi ionsa√≠ lean√ļnach ag giorruithe, t√° t√°bhacht faoi leith leis na sruthanna maoinithe seo ‚Äď ach go d√≠reach anois agus muid ag dul i dtaith√≠ air, bainfear d√≠nn √©. D√©anfaidh s√© seo scrios ar na cl√°ir oideachais at√° √° sol√°thar fr√≠d an AE: mar shampla, na deiseanna at√° ar f√°il do mh√ļinteoir√≠ Gaeilge at√° faoi oili√ļint seal a chaitheamh ag obair i dt√≠ortha eile san Eoraip ina bhfuil an tumoideachas in √ļs√°id acu.

T√° neart r√°ite faoin tionchar a imreoidh seo ar fad ar Chomhaont√ļ Aoine an Ch√©asta, a thug aitheantas foirme√°lta don Ghaeilge den ch√©ad uair i stair an st√°it√≠n √≥ thuaidh. N√≠ m√≥r a r√°, √°fach, gur buna√≠odh Foras na Gaeilge, an t-eagras reacht√ļil trasteorann, mar gheall ar an Chomhaont√ļ sin agus chinntigh s√© seo, maoini√ļ strait√©iseach, fadt√©armach don Ghaeilge √≥ thuaidh den ch√©ad uair. Chruthaigh cuir chuige √©ags√ļla √≥n d√° rialtas agus easpa st√°dais dhleathaigh don Ghaeilge √≥ thuaidh difr√≠ochta√≠ idir an d√≥igh a bhfeidhm√≠onn an Fhoras sa d√° dhl√≠nse agus t√° buairimh ann go m√©ad√≥far sin i dtimpeallacht iar-Bhreatimeachta.

N√≠l na d√ļshl√°in at√° os comhair na teanga agus na bpobal mionlach √©ags√ļil n√≥ leithleach. Le c√ļpla c√©ad bliain anuas th√°inig √°r dteangacha sl√°n √≥ bhagairt√≠ eisiacha agus i gc√°sanna √°irithe t√° siad faoi bhl√°th ar√≠s. Tharla seo mar gheall ar chomhph√°irt√≠ocht agus tiomantas na bpobal sin. Agus daoine ag moladh go nd√ļnfar na doirs√≠ ar an chuid eile den Eoraip agus ar chult√ļir eile, mar sin, spreagaimis f√©in √°r bpobail agus m√©ad√≥far √°r gcomhoibri√ļ agus √°r ndl√ļthph√°irt√≠ocht. D√©anfaimis √°r dteachtaireachta√≠ agus √°r n-√©ilimh a chomhthath√ļ agus br√ļimis √°r bhfeachtais go l√°r an diosc√ļrsa pholaiti√ļil.

T√° √°r streachailt le haghaidh sp√°s ar an domhan seo √°iti√ļil i gcleachtas ach, mar sin f√©in, t√° t√°bhacht dhomhanda l√©i fosta. T√° an troid i gcoinne an chl√°ir dhomhanda pholaiti√ļil agus eacnama√≠ochta at√° taobh thiar den l√©irscrios ar theangacha agus ar thimpeallacht na cruinne (t√° s√© tuartha go mbeidh 90% de theangacha an domhain imithe faoi dheireadh an ch√©id seo) r√≥th√°bhachtach le go ligf√≠ di a bheith curtha ar strae ag siabhr√°n na ‚ÄėSasanach Beag‚Äô at√° ag iarraidh pilleadh ar laethanta ‚ÄėRule Britannia‚Äô.

Mar a mh√≠nigh an Gn√≠omha√≠ Maorach, Tuhiwai Smith; ‚Äė√Ār stair, √°r sc√©alta, √°iti√ļil agus domhanda, an t-am i l√°thair, √°r bpobail, √°r gcult√ļir, √°r dteangacha agus √°r gcleachtais sh√≥isialta ‚Äď is f√©idir gur sp√°sanna imeallaithe iad ach fosta is sp√°sanna d√≥chais agus streachailte iad.‚Äô

Is féidir an anailís seo a léamh i mBéarla ar shuíomh The Detail anseo.

Níos mó

Sign up for the PEIG newsletter

  • Conradh na Gaeilge
  • Foras na Gaeilge