Home
FAQ's
Age Groups
Age Group > 4
Irish Names
Playgroups
Using Irish with your Children
Raising Children with Irish Outside the Gaeltacht
Raising Children through Irish in the Gaeltacht
Support, Services & Facilities
Age Group 4 > 12
All-Irish Primary Schools
Benefits of All-Irish Education
Summer Colleges
The Gaelbhratach
Festivals
Support, Services & Facilities
Benefits of All-Irish Education
Age Group 12 > 18
All-Irish Secondary Schools
Benefits of All-Irish Education
Summer Colleges
The Gaelbhratach
Festivals
Using Your Irish Name
Benefits of All-Irish Education
Support, Services & Facilities
Age Group 18 > 22
Irish Societies & Student Unions
Learn Irish: 18-22 year olds
Irish Third Level Courses
Festivals
Support, Services & Facilities
Age Group 22+
Careers With Irish
Classes for Adults
Get Involved
Conversation Circles
Festivals
Support, Services & Facilities
Speaking to Your Grandchildren
Community
Conversation Circles
The Gaeltacht
Community Groups
Irish Language Centres
Sloinne
5 Tips
Organisations
Festivals
Seachtain na Gaeilge
Awareness Events
Irish Language Books
Learn
Learn Irish
Playgroups
All-Irish Secondary Schools
All-Irish Primary Schools
Irish in English Speaking Schools
Irish Classes for Adults
Irish Classes
Irish Services for Schools
Benefits
Rights
The Official Languages ​​Act 2003
The European Charter for Minority Languages
The 20 Year Strategy in the North
Services Available in Irish
Get Involved with Conradh na Gaeilge
Campaigns
Research and Submissions
Using Irish State Services
Irish Language Commissioner
Working With Irish
Irish language jobs (Europe)
Irish language jobs (Ireland)
Jobs
Irish Language Careers Booklet
Jobs
<a-href="https://tuairisc.ie"-class="credit-tuairisc"-target="-blank"-rel="noopener-noreferrer"></a>-an-spiaire-naitsioch-agus-foghlaimeoir-gaeilge-a-thainig-chun-na-gaeltachta-ag-bailiu-eolais

An spiaire Naitsíoch agus foghlaimeoir Gaeilge a tháinig chun na Gaeltachta ag bailiú eolais

Craolfar clár faisnéise nua Gaeilge ar BBC2 ag deireadh na míosa faoin tréimhse a chaith an scoláire Gearmánach agus an spiaire Naitsíoch, Ludwig Mühlhausen, i nGaeltacht Thír Chonaill roimh thús an Dara Cogadh Domhanda.

Tugtar léargas sa chlár nua, Nazi sa Ghaeltacht, a stiúir Antaine Ó Donnaile, ar dhá shaol an Ollaimh Mühlhausen, a tháinig go Teileann, baile beag Gaeltachta i ndeisceart Dhún na nGall, sa bhliain 1937.

Teangeolaí ab ea Ludwig Mühlhausen a tháinig go hÉirinn le seanchas a bhailiú agus Gaeilge a fhoghlaim agus chaith sé sealanna i nGaeltacht Chiarraí agus Chonamara sula ndearna sé a bhealach go Teileann.

Cé nárbh aon rud as an ghnáth é go mbeadh tréimhsí á gcaitheamh ag scoláirí ón mhór-roinn in Éirinn le Gaeilge a fhoghlaim agus béaloideas a bhailiú, léirítear sa chlár Nazi sa Ghaeltacht go raibh údar eile le turas an Ollaimh Mühlhausen.

Sa chlár uair an chloig, atá á léiriú ag Macha Media, leanann an t-iriseoir Kevin Magee cosán Mühlhausen ó Ghaeltacht Dhún na nGall go Beirlín, turas ina n-aimsíonn sé comhad rúnda ón am sin a chuir seirbhís faisnéise na hÉireann i dtoll a chéile agus fianaise eile go raibh an scoláire Gaeilge ina oifigeach de chuid an SS, Airm na Naitsíoch.

Ba ó mhuintir Theilinn féin a chuala láithreoir an chláir faoi Ludwig Mühlhausen den chéad uair agus é ar cuairt sa cheantar thar na blianta.

Ag labhairt dó faoin chlár, dúirt an láithreoir Kevin Magee, gur deis a bhí sa turas dul go bunúdar an scéil.

“Bhí mé ag iarraidh a fháil amach an raibh fírinne ar bith sna ráflaí seo faoin Nazi sa Ghaeltacht, mar sin thosaigh mé ag fiosrú, ag labhairt le muintir na háite, ag cur ceisteanna agus ag iniúchadh foinsí éagsúla. De réir a chéile bhí mé ábalta an scéal iomlán a nochtadh.

“Nuair a thosaigh mé ar mo thuras níor shíl mé go bhfaighinn amach go raibh Mühlhausen chomh tiomanta agus a bhí don Naitsíochas.

Maireann scéalta faoi Ludwig Mühlhausen beo i measc mhuintir Theilinn go fóill agus sa chlár seo cluintear ó dhaoine ar chas a dtuismitheoirí air.

Deir Magee gur chreid muintir Theilinn go raibh eolas á bhailiú aige faoin cheantar agus áit fhóirsteanach á lorg aige le fomhuireán a thabhairt isteach ann.

“Ceann de na chéad rudaí a rinne sé nuair a bhí sé socraithe i dTeileann ná pictiúr mór de Hilter a chur in airde sa seomra leaba s’aige. Ghlac sé grianghraif ar fud an cheantair agus d’úsáid sé tromán luaidhe le doimhneacht Chuan Theilinn a thomhas.

“Rith sé le muintir na háite ina dhiaidh sin go mb’fhéidir go raibh sé ag iarraidh a fháil amach an mbeadh an áit oiriúnach le fomhuireáin a theacht isteach ann.”

Ag labhairt dó le Tuairisc.ie, dúirt stiúrthóir an chláir, Antaine Ó Donnaile gur “turas eipiciúil” é scéal Ludwig Mühlhausen, atá ar nós scéinséir de chuid an dara cogadh domhanda”.

“Scéal iontach atá ann. Tá muintir Theilinn ag caint faoi ó bhí sé ansin roimh an dara cogadh domhanda agus tá fianaise againn agus doiciméid faighte againn anois a chruthaíonn gur spiaire a bhí ann, go raibh sé ag bailiú eolais, agus gur bhain na Naitsithe úsáid as an eolas sin le linn an chogaidh.

“Níl aon amhras ach gur Naitsí ceart a bhí ann. Bhí sé freagrach do Henrich Himmler bhí sé ag bailiú eolais do na Naitsithe faoin dóigh a d’oibir tír na hÉireann roimh an chogadh,” a dúirt stiúrthóir an chláir, Antaine Ó Donnaile.

Craolfar Nazi sa Ghaeltacht Dé Domhnaigh an 26 Iúil ar BBC a Dó Thuaisceart Éireann ar 10 i.n.

Níos mó

Méabh Ní Thuathaláin

Sign up for the PEIG newsletter

  • Conradh na Gaeilge
  • Foras na Gaeilge